Ел 1990 жылдардан бастап ядролық технологияларға инвестиция салды, нәтижесінде уран өндіруде әлемдік көшбасшылар қатарына көтерілді. 2025 жылғы IAEA/World Nuclear Association мәліметтеріне сәйкес, Қазақстан әлемдік уран өндірісінің шамамен 40%-ын қамтамасыз етеді.
Оның ішінде 80%-дан астам уран өндіру ISR (In‑Situ Recovery, жерасты шаймалау) технологиясы арқылы жүзеге асады. Бұл технология елімізге төменгі өндіру шығындары, экологиялық қауіпсіздік және өндіріс тиімділігін арттыру сияқты артықшылықтарды береді.
Ұлттық атом саласының маңызды компоненті – Өскемен қаласындағы Үлбі металлургиялық зауыты. 2023-2025 жылдар аралығында зауыт 2,5 мың тонна уран концентратын экспортқа шығарды. Бұл фактор – Қазақстанның ядролық отын нарығындағы бәсекеге қабілеттілігінің айқын көрінісі. 2019 жылы Қазақстанда Халықаралық атом энергиясы агенттігінің төмен байытылған уран банкі орналастырылды, бұл ядролық қауіпсіздік пен бейбіт атом энергетикасында Қазақстанның халықаралық сенімді серіктес екенін көрсетеді.
Қазақстанның атом энергетикасы тек шикізат өндірумен шектелмейді. Елде уранды төмен байыта отырып, ядролық отын компоненттерін өндіру мен экспорттау әлеуеті де бар. Бұл әлемдік ядролық отын нарығында Қазақстанның орнын нығайтуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, халықаралық техникалық‑экологиялық серіктестік (МАГАТЭ, Euratom, IAEA) секторымен интеграция Қазақстанның ядролық саласын бәсекеге қабілетті әрі стандарттарға сай етеді.
Атом энергетикасының ғылыми‑зерттеу компоненті де маңызды. Ұлттық ядролық орталық пен ғылыми институттар радиациялық қауіпсіздік, ядролық материалдар, реакторлық инженерия және энергетикалық инновациялар бағытында зерттеулер жүргізуде. Бұл зерттеу базасы еліміздің атом энергетикасын дамытудың кадрлық, технологиялық және ғылыми негізін қамтамасыз етеді.
2025 жылы өткізілген референдум бойынша мен атом электр станциясын салу перспективалары және экологиялық қауіпсіздік, әлеуметтік‑экономикалық тиімділік туралы түсіндіру жұмыстарында белсенді түрде қатыстым. Өңірлік кездесулерде қоғам мүшелеріне атом энергетикасының артықшылықтары, қауіпсіздік стандарттары және тұрақты даму концепциясы түсіндірілді. Бұл тұлғалардың, азаматтық қоғамның ақпараттандырылуы мен ел азаматтарының сенімін арттыруда маңызды рөл атқарды.
Қазақстанның энергетикалық стратегиясы кешенді болуы тиіс: жаңартылатын энергия көздері (жел және күн), атом энергетикасы (базалық тұрақты қуат) және таза көмір технологиялары (экологиялық сертификатталған көмір генерациясы). Сонымен қатар жасыл экономика институттары энергия тиімділігін арттыру, циркулярлық экономика, инновациялар және экологиялық жобалар бойынша үйлесімді саясат жүргізуі қажет.
Ұзақ мерзімді перспективада Қазақстан тек табиғи ресурстарға бай мемлекет ретінде ғана емес, энергетикалық технология мен инновациялар саласында жаһандық ойыншыға айнала отырып, тұрақты, қауіпсіз, жоғары технологиялық экономика құрған елге айналуға мүмкіндігі бар. Ол үшін стратегиялық инвестициялар, институционалдық реформалар, ғылыми‑техникалық даму және халықаралық серіктестік ескерілетін кешенді энергетикалық модель құру қажет.
Автордың пікірі редакцияның көзқарасымен сәйкес келмеуі мүмкін
