Жаңартылатын энергиядан "таза көмірге", атом энергетикасына дейін – технологиялық серпіліске негіз болатын жаңа энергетикалық модель 3 қыркүйекте болған оқиғаны "кезекті энергетикалық нысанның құрылысы басталды" деп ғана қарастыруға болмайды.
Қазақстан мен "Росатом" компаниясы "Балқаш" атом электр станциясын салуға арналған EPC-келісімшартқа қол қойды. Екі энергоблоктың жалпы қуаты 2400 МВт болады. Бұл атом энергетикасының қажеттілігі мен қауіпсіздігі туралы ұзақ жылдарға созылған қоғамдық және сараптамалық талқылаудан нақты іске көшу кезеңінің басталғанын білдіреді.
2050 жылға дейінгі атом саласын дамыту стратегиясында кемінде үш атом электр станциясын салу және энергетика, өнеркәсіп, ғылым мен білімді өзара байланыстыратын ұлттық ядролық кластер қалыптастыру көзделген. Алайда бұл стратегияға бүгін бұдан да кеңірек тұрғыдан қарау қажет. Үш АЭС Қазақстанның энергетикалық қауіпсіздігінің негізі ғана емес, болашақтағы жасанды интеллект экономикасының инфрақұрылымдық тірегіне де айнала алады.
Мұнда принципті түрде жаңа байланыс пайда болады. Жасанды интеллектіні дамыту орасан зор көлемдегі электр энергиясы мен есептеу қуаттарын қажет етеді. Қазақстан қазірдің өзінде Екібастұзда "Деректерді өңдеу орталықтарының алқабын" (Data Center Valley) құру жобасын жүзеге асыруға кірісті. Бұл – энергетикалық және цифрлық инфрақұрылым қатар дамитын ауқымды жоба. Алғашқы 50 МВт нысанның құрылысы жүріп жатыр, ал жобаның жалпы әлеуеті 1 ГВт-қа дейін жетуі мүмкін.
Сонымен қатар, мемлекет энергетиканың басқа да бағыттарын дамытудан бас тартып отырған жоқ. Курчатовта "таза көмір" технологиялары негізінде қуаты 700 МВт болатын жаңа электр станциясын салу жобасы жүзеге асырылуда. Бұл ретте Курчатовта еліміздің қуатты ғылыми және ядролық инфрақұрылымы қалыптасқанын да ескеру қажет.
Сондықтан, қазіргі үдерісті бір энергетикалық модельден екіншісіне көшу деп емес, Қазақстанның жаңа энергетикалық портфелін қалыптастыру деп қарастырған жөн. Атом энергетикасы – тұрақты базалық генерацияның негізі, заманауи "таза көмір" технологиялары – өтпелі кезең мен резервтік қуаттың маңызды бөлігі, жаңартылатын энергия көздері – энергобаланста үлесі артып келе жатқан бағыт, ал цифрлық инфрақұрылым мен жасанды интеллект – электр энергиясын тұтынудың жаңа әрі сонымен бірге экспорттық экономиканың тың сегменті.
XXI ғасырда ел тек киловатт-сағатты ғана экспорттамайды. Ол есептеу қуатын, деректерді және зияткерлік өнімді экспорттайды. Ал мұның бәріне ең алдымен сенімді әрі жеткілікті энергия қажет.
Біз біртіндеп елдің басты экспорттық артықшылығы шикізат болған модельден шығып келеміз. Келесі кезең – табиғи ресурстар мен энергетикалық әлеуетті технологиялық құзыреттерге айналдыру. Егер энергия, есептеу қуаттары, деректер, ғылым және адами капитал біртұтас экожүйе ретінде дамитын болса, Қазақстан тек энергия мен шикізатты ғана емес, цифрлық өнімдерді, жасанды интеллект сервистерін және зияткерлік шешімдерді де экспорттай алатын мемлекетке айналады.
Бұдан да ауқымды мақсат қоюға болады. Егер 2050 жылға дейінгі энергетикалық стратегия жүйелі түрде іске асса, Қазақстан энергия мен жасанды интеллект өнімдерін экспорттаудың жиынтық әлеуеті бойынша әлемдегі алдыңғы бес елдің қатарына кіруге мүмкіндік алады. Бұл – ұлттық дамудың мүлде жаңа ауқымы.
Осы тұрғыдан алғанда, атом энергетикасы – жеке-дара жоба емес. Ол – Қазақстанның шикізаттық экономикадан энергияға, технологияға және зияткерлік капиталға негізделген экономикаға көшуінің бір бөлігі. Меніңше, 2050 жылға дейінгі стратегиялық дамудың негізгі мәндерінің бірі де осында болуы тиіс.
Автордың пікірі редакцияның көзқарасымен сәйкес келмеуі мүмкін
