Бүгін Қазақстан мен Ресей арасындағы стратегиялық серіктестік жаңа мазмұнға ие болды, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.
Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путиннің Қазақстанға мемлекеттік сапары аясында қол қойылған келісімдер мен бірлескен мәлімдемелер екіжақты қатынастардың болашағына қатысты маңызды саяси сигнал ретінде бағалануда. Әсіресе "Достық пен тату көршіліктің жеті негізі туралы" бірлескен мәлімдеме мемлекетаралық сенім мен ұзақ мерзімді әріптестіктің жаңа кезеңін айқындады.
Сапар барысында энергетикалық қауіпсіздік, көлік-логистика, цифрлық технологиялар, гуманитарлық байланыстар және аймақтық интеграция мәселелері кеңінен талқыланды. Сарапшылардың пікірінше, Қазақстанның көпвекторлы сыртқы саясаты қазіргі халықаралық жағдайда елдің ұлттық мүдделерін қорғаудың тиімді тетігіне айналып отыр. Сонымен қатар АЭС құрылысы, "Орталық Азия – Ресей" форматы және технологиялық жобалар Қазақстанның аймақтағы рөлін күшейте түсуде.
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің PhD докторы, ассистент-профессоры Сүйінбай Сүйіндіковтың айтуынша, қазіргі кезеңде Қазақстан сыртқы саясатта стратегиялық прагматизм мен дипломатиялық теңгерімді қатар ұстанып келеді. Оның пікірінше, бұл мемлекеттік сапар Қазақстанның Еуразия кеңістігіндегі транзиттік, энергетикалық және дипломатиялық ықпалын арттыруға мүмкіндік береді.
- Қазақстан мен Ресей арасындағы "Достық пен тату көршіліктің жеті негізі туралы" бірлескен мәлімдемені жаңа геосаяси кезеңдегі стратегиялық құжат деуге бола ма? Оның тарихи маңызы неде?
- Қазіргі халықаралық қатынастар жүйесі түбегейлі трансформация кезеңін бастан өткеруде. Геосаяси тұрақсыздық, санкциялық текетірестер, энергетикалық қауіпсіздік мәселелері және аймақтық интеграциялық процестер мемлекеттерді сыртқы саясаттың жаңа модельдерін қалыптастыруға итермелеуде. Осындай жағдайда Ресей Федерациясының Президенті В.В. Путиннің мемлекеттік сапары мен қабылданған келісімдер екіжақты қатынастардың жаңа кезеңін айқындайтын маңызды оқиға ретінде бағаланады.
Қазақстан мен Ресей арасындағы "Достық пен тату көршіліктің жеті негізі туралы" бірлескен мәлімдемесін жаңа геосаяси дәуірдегі стратегиялық құжат деп атауға толық негіз бар. Бұл құжат екі ел арасындағы қатынастардың тек саяси прагматизмге емес, ұзақ мерзімді өркениеттік және қауіпсіздік мүдделеріне негізделетінін көрсетеді. Сарапшылардың пікірінше, қазіргі жағдайда мемлекетаралық сенімге негізделген құжаттар посткеңестік кеңістіктегі тұрақтылықты сақтаудың негізгі құралдарының біріне айналып отыр. Сондықтан бұл мәлімдеменің тарихи маңызы — өзгермелі әлемдік тәртіп жағдайында Қазақстан мен Ресейдің стратегиялық серіктестікке бейімділігін институционалдық түрде бекітуінде.
- Қасым-Жомарт Тоқаев келіссөздерде "елдер арасында шешілмеген мәселе жоқ" деп атап өтті. Бұл Қазақстан дипломатиясының қандай моделін көрсетеді?
- Президент Тоқаевтың "елдер арасында шешілмеген мәселе жоқ" деген мәлімдемесі Қазақстан дипломатиясының консенсусқа негізделген моделін айқындайды. Бұл модель қақтығыстық риторикадан бас тартып, көпдеңгейлі келіссөздер мен прагматикалық ынтымақтастыққа сүйенеді. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бері көпвекторлы сыртқы саясат қағидатын ұстанып келеді. Ғылыми әдебиеттерде бұл тәсіл баланстаушы дипломатия немесе стратегиялық бейтараптық элементтері бар көпвекторлы модель ретінде қарастырылады. Мұндай саясат Қазақстанға ірі державалар арасында теңгерімді қатынас орнатуға мүмкіндік беріп отыр.
- АЭС құрылысы жөніндегі келісім Қазақстанның энергетикалық қауіпсіздігі мен экономикалық тәуелсіздігіне қалай әсер етеді?
- АЭС құрылысы жөніндегі келісім Қазақстанның энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі аса маңызды қадамдардың бірі болып саналады. Қазақстан электр энергиясына сұраныстың артуы, көмір генерациясының экологиялық тиімсіздігі және декарбонизация талаптары жағдайында атом энергетикасына бет бұруда. Ғылыми зерттеулерде атом энергетикасы ұзақ мерзімді энергетикалық тұрақтылықтың маңызды факторы ретінде бағаланады. Сонымен қатар Қазақстан әлемдегі ең ірі уран өндіруші мемлекеттердің бірі болғандықтан, бұл саладағы әлеуетін ішкі энергетикалық қажеттіліктермен ұштастыруға мүдделі. Ресей АЭС салу туралы келісімнің экономикалық және технологиялық маңызы да жоғары. Кейбір сарапшылар мұны Ресейдің аймақтағы ықпалын күшейту құралы ретінде бағаласа, Қазақстан бұл жобаны технология трансферті, кадр даярлау және өнеркәсіптік кооперация мүмкіндігі ретінде қарастырып отыр. ВВС мониторинг және Stratfor сараптамаларына сәйкес, Астана Ресеймен қарым-қатынасты сақтай отырып, Қытай және басқа мемлекеттермен де балансты серіктестік орнатуға тырысуда.
- Қазақстанның Ресей экономикасына салған 9 млрд доллар инвестициясы және 53 млрд долларлық ортақ жобалар пулы екі ел арасындағы экономикалық ықпалдастықтың жаңа деңгейге шыққанын көрсете ме?
- Қазақстанның Ресей экономикасына салған тоғыз миллиард доллар инвестициясы мен елу үш миллиард долларлық ортақ жобалар пулы екі ел арасындағы экономикалық ықпалдастықтың жаңа деңгейге көтерілгенін көрсетеді. Бұл тек сауда қатынастары ғана емес, көлік, логистика, энергетика, өнеркәсіп және цифрлық технология салаларындағы ұзақ мерзімді интеграциялық процестердің көрінісі. Еуразиялық кеңістіктегі экономикалық байланыстардың тереңдеуі Қазақстан үшін экспорттық нарықтарды сақтау және транзиттік әлеуетті арттыру тұрғысынан маңызды.
- Президент Тоқаевтың "Орталық Азия – Ресей" форматын күшейту қажет деген мәлімдемесі Қазақстанның аймақтық лидерлік стратегиясымен қаншалықты байланысты?
- Президент Тоқаевтың "Орталық Азия – Ресей" форматын күшейту туралы мәлімдемесі Қазақстанның аймақтық лидерлік стратегиясымен тікелей байланысты. Соңғы жылдары Қазақстан Орталық Азиядағы интеграциялық бастамалардың негізгі драйверлерінің біріне айналды. Астана аймақтық тұрақтылықты сақтай отырып, Орталық Азияны халықаралық қатынастардың дербес субъектісі ретінде қалыптастыруға ұмтылуда. Бұл ретте Ресеймен диалогтық алаңдарды сақтау Қазақстанның аймақтық дипломатиясындағы маңызды құрал болып отыр.
- Қазіргі күрделі халықаралық жағдайда Қазақстанның Ресеймен стратегиялық серіктестікті сақтай отырып, көпвекторлы саясат жүргізуі қаншалықты тиімді модель болып отыр?
- Қазіргі күрделі халықаралық жағдайда Қазақстанның Ресеймен стратегиялық серіктестікті сақтай отырып, көпвекторлы саясат жүргізуі тиімді модель ретінде бағалануда. Ғылыми сараптамалар Қазақстанның бір ғана геосаяси орталыққа тәуелді болмай, Қытай, Түркия, Еуроодақ, АҚШ және Ресей арасындағы теңгерімді саясат ұстанып отырғанын көрсетеді. Бұл тәсіл Қазақстанға халықаралық қысымдарды азайтып, ұлттық мүдделерді икемді қорғауға мүмкіндік береді.
- "Сириус" мектебі, "Болашақ ойындары" сияқты гуманитарлық бастамалар Қазақстанның болашақ кадрлық және технологиялық әлеуетіне қалай ықпал етуі мүмкін?
- "Сириус" мектебі, "Болашақ ойындары" сияқты гуманитарлық және технологиялық бастамалар да ерекше назар аудартады. Мұндай жобалар болашақ кадрлық әлеуетті қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Әсіресе жасанды интеллект, цифрлық технологиялар, инженерия және инновациялық білім беру салаларындағы тәжірибе алмасу Қазақстан жастарының бәсекеге қабілеттілігін арттыруға ықпал етуі мүмкін. Гуманитарлық ынтымақтастық қазіргі халықаралық қатынастарда жұмсақ күш, яғни soft power саясатының маңызды элементіне айналып отыр.
- Амур жолбарыстарын жерсіндіру, жүргізушісіз жүк көлігі маршруты сияқты жобалар екі ел ынтымақтастығының тек саяси емес, технологиялық әрі экологиялық бағытта да дамып жатқанын көрсете ме?
- Амур жолбарыстарын жерсіндіру немесе жүргізушісіз жүк көлігі маршруттарын дамыту жобалары екі ел ынтымақтастығының тек саяси немесе экономикалық қана емес, экологиялық және технологиялық бағытта да кеңейіп жатқанын көрсетеді. Әлемдік тәжірибеде мұндай жобалар мемлекетаралық сенімді күшейтетін ұзақ мерзімді кооперация тетігі ретінде қарастырылады. Бұл Қазақстанның жасыл экономика және цифрлық трансформация бағытындағы стратегиясымен де үйлеседі.
- Тоқаевтың бұл сапарда экономикалық прагматизм мен тарихи-мәдени байланыстарды қатар айтуы Қазақстан сыртқы саясатының қандай ерекшелігін айқындайды?
- Тоқаевтың мемлекеттік сапар барысында экономикалық прагматизм мен тарихи-мәдени байланыстарды қатар атап өтуі Қазақстан сыртқы саясатының басты ерекшелігін айқындайды. Қазақстан халықаралық қатынастарда тек экономикалық тиімділікке ғана емес, тарихи сабақтастық пен мәдени дипломатияға да мән береді. Бұл тәсіл әсіресе посткеңестік кеңістіктегі сенім мен тұрақтылықты сақтауда маңызды фактор болып саналады.
- Сарапшылардың пікірінше, бұл мемлекеттік сапар Қазақстанның Еуразия кеңістігіндегі рөлін күшейтіп, елдің транзиттік, энергетикалық және дипломатиялық ықпалын арттыра ала ма?
- Жалпы алғанда сарапшылардың пікірінше, бұл мемлекеттік сапар Қазақстанның Еуразия кеңістігіндегі рөлін күшейтуге ықпал етуі мүмкін. Қазақстан транзиттік дәліздер, энергетикалық ресурстар және дипломатиялық бастамалар арқылы өңірлік ықпалын арттырып келеді. Орта дәліз жобасы, атом энергетикасы, көлік-логистикалық байланыстар және көпвекторлы дипломатия Қазақстанды Еуразиядағы маңызды геосаяси хабтардың біріне айналдыруда.
Қорытындылай келе, В.В. Путиннің Қазақстанға сапары еліміздің қазіргі сыртқы саяси стратегиясының негізгі басымдықтарын айқын көрсетті. Олар — стратегиялық прагматизм, көпвекторлы дипломатия, энергетикалық қауіпсіздік, аймақтық лидерлік және технологиялық модернизация. Бұл бағыттар Қазақстанның халықаралық жүйедегі орны мен ықпалын одан әрі күшейтуге бағытталған ұзақ мерзімді саясаттың құрамдас бөлігі.
